Przegląd najważniejszych zmian w ustawodawstwie ostatnich dwóch miesięcy.
W komisjach
Sejm przeprowadził pierwsze czytanie rządowych projektów ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110 i 2111). Oba projekty ustaw tworzą kompleksową reformę wprowadzającą do polskiego porządku prawnego instytucję statusu osoby najbliższej w związku oraz umowy o wspólnym pożyciu, a następnie integrującą tę instytucję z obowiązującym systemem prawnym. Projekt ustawy głównej ustanawia szczegółową regulację materialnoprawną i ustrojową: określa tryb zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, jej rejestrację w rejestrze stanu cywilnego, przesłanki unieważnienia, modele ustroju majątkowego (w tym rozdzielność, umowną wspólność oraz rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków), a także katalog praw i obowiązków stron, obejmujący m.in. wzajemną pomoc, lojalność, przyczynianie się do zaspokajania potrzeb oraz obowiązki alimentacyjne. Projekt ustawy wprowadzającej dokonuje licznych zmian w ustawach szczególnych, zrównując w wielu stanach faktycznych osobę będącą stroną umowy o wspólnym pożyciu z małżonkiem, w szczególności w zakresie dostępu do świadczeń, uprawnień socjalnych i odszkodowawczych, zasad odpowiedzialności majątkowej, dziedziczenia, prawa cudzoziemców, regulacji dotyczących służb mundurowych, ochrony zdrowia, zabezpieczenia społecznego, prawa rodzinnego, restrukturyzacyjnego i finansowego. Projekty zostały skierowane do dalszych prac do powołanej przez Sejm specjalnej komisji nadzwyczajnej. n
Sejm prowadzi prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2121), który wprowadza instytucję rozwodu pozasądowego, polegającego na rozwiązaniu małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego przy spełnieniu ściśle określonych przesłanek. Z możliwości tej będą mogli skorzystać wyłącznie małżonkowie pozostający w związku małżeńskim dłużej niż rok, między którymi nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, niemający wspólnych małoletnich dzieci ani dzieci poczętych, lecz jeszcze nieurodzonych, przy czym oboje będą musieli być jednocześnie obecni i złożyć zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa. Procedura ma mieć dwuetapowy charakter: najpierw małżonkowie mają składać pisemne zapewnienia potwierdzające spełnienie przesłanek, a po upływie co najmniej miesiąca oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa, dokumentowane w protokole, na podstawie którego do aktu małżeństwa ma być dołączana konstytutywna wzmianka dodatkowa o rozwodzie pozasądowym. Projekt ustawy przewiduje również szczegółowe uregulowanie rejestru rozwodów pozasądowych, możliwość sądowego unieważnienia rozwodu w wybranych przypadkach (m.in. w razie wad oświadczeń woli lub istnienia wspólnych małoletnich dzieci), a także dostosowuje przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych, ustawy o opłacie skarbowej oraz prawa o aktach stanu cywilnego. Prace prowadzone są w Komisji Nadzwyczajnej ds. zmian w kodyfikacjach. n
Izba zainicjowała pracę nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk sejmowy nr 2200) przewidującym punktową nowelizację Kodeksu postępowania karnego, której istotą jest zmiana właściwości rzeczowej sądów w sprawach najpoważniejszych przestępstw korupcyjnych o charakterze transnarodowym. Projekt ustawy modyfikuje art. 25 § 1 pkt 2 k.p.k. tak, aby do właściwości sądów okręgowych w pierwszej instancji należały m.in. sprawy dotyczące sprzedajności i przekupstwa osoby pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub organizacji międzynarodowej, tj. występki z art. 228 § 6 i art. 229
§ 5 k.k. Zmiana realizuje zalecenia Grupy Roboczej OECD ds. Przekupstwa w Międzynarodowych Transakcjach Handlowych (OECD WGB), która wskazała na potrzebę wyraźnego przesądzenia, że tego rodzaju czyny będą rozpoznawane przez sądy okręgowe jako wyspecjalizowane w sprawach o podwyższonym stopniu skomplikowania i ciężarze gatunkowym. Ustawa zawiera również przepisy przejściowe dotyczące zachowania właściwości sądu w sprawach już wniesionych oraz formy postępowań przygotowawczych, a wejście w życie przewidziano po 14 dniach od dnia ogłoszenia. Prace prowadzone są w Komisji Nadzwyczajnej ds. zmian w kodyfikacjach. n
Sejm rozpoczął prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2250), który wzmacnia kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie zwalczania pozornego samozatrudnienia i nadużywania umów cywilnoprawnych. Kluczową zmianą jest wprowadzenie decyzji okręgowego inspektora pracy stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytuacji, gdy zawarto umowę cywilnoprawną lub gdy praca faktycznie świadczona jest w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, przy braku dobrowolnego dostosowania się podmiotu zatrudniającego. Decyzja ma mieć charakter konstytutywny, wywoływać skutki na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego i ubezpieczeń społecznych, a odwołania od niej ma rozpoznawać sąd pracy w specjalnie ukształtowanym postępowaniu ze wzmocnionymi instrumentami zabezpieczającymi pracownika. Projekt ustawy przewiduje także możliwość wydawania przez Głównego Inspektora Pracy wiążących dla organów PIP interpretacji indywidualnych dotyczących kwalifikacji danego stosunku jako umowy o pracę, rozwój narzędzi zdalnej kontroli oraz podniesienie sankcji wykroczeniowych i mandatowych za naruszenia prawa pracy.
Uchwalone ustawy
Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy – Kodeks wyborczy (pierwotny druk sejmowy nr 2108), która została następnie zawetowana przez Prezydenta RP. Uchwalony akt przewidywał gruntowną reformę sposobu wyboru 15 członków sędziów KRS, przenosząc kompetencję wyborczą z Sejmu na całe środowisko sędziowskie. Zgodnie z przyjętymi przepisami sędziowie w stanie czynnym – Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, wojskowych i administracyjnych – mieli wybierać członków KRS w bezpośrednich, równych i tajnych wyborach, a mandaty byłyby rozdzielane proporcjonalnie do liczby sędziów w poszczególnych rodzajach sądów, tak aby w radzie zasiadał jeden sędzia Sądu Najwyższego, dwóch sędziów sądów apelacyjnych, trzech sędziów sądów okręgowych, sześciu sędziów sądów rejonowych oraz po jednym przedstawicielu sądów wojskowych, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Prawo kandydowania przyznano sędziom z co najmniej dziesięcioletnim stażem orzekania, w tym pięcioletnim na obecnym stanowisku, z wyłączeniem osób wybranych do KRS przez Sejm na podstawie regulacji z 2017 r. Ustawa szczegółowo określała harmonogram pierwszych wyborów, rolę Państwowej Komisji Wyborczej oraz tryb zwołania pierwszego posiedzenia nowej rady przez Ministra Sprawiedliwości. Weto prezydenckie zablokowało wejście w życie tych rozwiązań, co oznacza utrzymanie dotychczasowego, krytykowanego modelu sejmowego wyboru sędziowskiej
części KRS.
Wejście w życie
Od 28 stycznia 2026 r. obowiązują rozwiązania zawarte w ustawie z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 39), która ma m.in. doprecyzować katalog osób, które mogą pełnić rolę pełnomocnika członka nieobecnego podczas walnego zgromadzenia spółdzielni mieszkaniowej. Zgodnie z nowymi przepisami pełnomocnikiem członka spółdzielni będzie mogła być jedynie osoba bliska – w szczególności zstępny, wstępny, rodzeństwo, małżonek lub osoba przysposabiająca – a także inny członek tej samej spółdzielni bądź profesjonalny pełnomocnik, czyli adwokat lub radca prawny. Aby ograniczyć możliwość nadużyć, ustawodawca przewidział obowiązek złożenia przez pełnomocnika oświadczenia, potwierdzającego spełnienie ustawowych wymogów. Oświadczenie to ma być składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, a jego brak spowoduje nieważność udzielonego pełnomocnictwa. Ustawa przewiduje również, że dokument pełnomocnictwa wraz z oświadczeniem powinien zostać przekazany do spółdzielni nie później niż trzy dni przed terminem walnego zgromadzenia lub jego pierwszej części. W trakcie prac sejmowych wprowadzono poprawkę doprecyzowującą, zgodnie z którą pełnomocnikiem członka będącego osobą fizyczną może być osoba bliska, jednak z wyłączeniem osoby pozostającej z nim we wspólnym pożyciu. Jak wskazali posłowie wnioskodawcy tej zmiany, ma to zapobiec rozszerzeniu kręgu pełnomocników na osoby tworzące związki jednopłciowe. n
Z dniem 3 lutego 2026 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy o rzecznikach patentowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1679), która ma zlikwidować dysproporcję w dostępie do sądowych systemów informatycznych. Zmiana ta odpowiada postulatom Polskiej Izby Rzeczników Patentowych i zmierza do wyrównania statusu rzeczników patentowych z innymi zawodami zaufania publicznego. Kluczową zmianą jest rozszerzenie rejestru rzeczników o numery identyfikacyjne PESEL – dane te będą figurować w oficjalnej ewidencji prowadzonej przez Urząd Patentowy RP. Brak tych danych uniemożliwia obecnie rzecznikom patentowym skuteczne logowanie do Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych, zmuszając ich do żmudnych procedur reklamacyjnych. Zgodnie z nowelizacją każdy rzecznik i aplikant zobowiązany będzie zgłosić swój numer PESEL w ciągu miesiąca od dnia wejścia aktu w życie. Wejście w życie przewidziano na 60 dni po ogłoszeniu, ze względu na potrzebę dostosowania rozporządzenia Rady Ministrów regulującego formę i procedury prowadzenia ewidencji oraz wzór dokumentu uprawnień rzecznika patentowego.
Łukasz Nykiel
