Obecność na arenie międzynarodowej zapewnia udział w debacie dotyczącej prawa
Rozmowa z dr hab. Alicją Jagielską-Burduk, członkinią Prezydium KRRP, przewodniczącą Komisji Zagranicznej KRRP.
Alicja Jagielska-Burduk
Radca prawny, doktor habilitowana nauk prawnych, członkini Prezydium KRRP, przewodnicząca Komisji Zagranicznej KRRP, Dziekan Rady OIRP w Bydgoszczy, kierownik Katedry UNESCO z zakresu prawa ochrony dóbr kultury na Uniwersytecie Opolskim, członkini zarządu The International Art Market Studies Association, redaktor naczelna „Santander Art and Culture Law Review”, korespondentka Międzynarodowego Instytutu Unifikacji Prawa Prywatnego (UNIDROIT) dla Polski na lata 2025–2028, a od 2020 r. znajduje się na liście arbitrów Sądu Arbitrażowego ds. Sztuki w Hadze (Court of Arbitration for Art).
Zadania realizowane przez Komisję Zagraniczną KRRP są bardzo rozległe, zacznijmy więc od tego, co szykujecie w najbliższym czasie?
Jest kilka wątków działalności, które warto tu wymienić. Zaczęłabym od możliwości udziału radców prawnych w szkoleniach organizowanych przez organizacje międzynarodowe, których KIRP jest członkiem, takich jak CCBE (Rada Samorządów i Stowarzyszeń Prawniczych Europy – European Company Lawyers Association), ECLA (Europejskie Stowarzyszenie Prawników Przedsiębiorstw – The European Company Lawyers Association), IBA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Prawników – International Bar Association) czy AEA – EAL (Europejskie Stowarzyszenie Prawników – The European Association of Lawyers).
Stale informujemy o ogólnodostępnych innych szkoleniach, które są przez nie organizowane w Polsce lub za granicą, w formie hybrydowej lub online. Współpracujemy również od lat przy projektach inicjowanych przez ELF (Europejska Fundacja Prawników – European Lawyers Foundation), wchodząc do konsorcjów aplikujących o środki na szkolenia z budżetu Unii Europejskiej. Obecnie uczestniczymy w dwóch takich projektach podnoszących kwalifikacje prawników europejskich w zakresie prawa karnego i prawa cywilnego, czego jednym z przejawów było niedawno zakończone, odbywające się w siedzibie KIRP seminarium dotyczące prawa spadkowego w ujęciu transgranicznym. Uczestniczyli w nim przedstawiciele 10 państw członków konsorcjum oraz ponad 30 radców prawnych z całej Polski.
Warto tu też podkreślić, że projekty realizowane z ELF obejmują także możliwość wyjazdu radców prawnych na seminaria zagraniczne. Przedstawiciele naszego samorządu mogli wziąć w ich ramach udział m.in. w szkoleniach w Barcelonie, Bukareszcie i w Nikozji.
Jakie inne działania komisja planuje na ten rok?
Te działania wynikają z naszej strategii, którą realizujemy od lat. I jeśli chodzi o współpracę z organizacjami międzynarodowymi, to jest to utrzymanie wizerunku KIRP jako silnego partnera w stosunkach międzynarodowych.
W maju zeszłego roku byliśmy partnerem wiodącym XXXI Kongresu FIDE (Międzynarodowej Federacji Prawa Europejskiego – International Federation of European Law) w Katowicach, gdzie przedstawiciele samorządu radcowskiego brali udział w wielu dyskusjach tematycznych. Natomiast w tym roku bardzo istotnym wydarzeniem będzie konferencja współorganizowana z Europejskim Stowarzyszeniem Prawników AEA–EAL, podczas której będziemy obchodzić 40-lecie tejże organizacji, ale jednocześnie 30-lecie udziału w niej Krajowej Izby Radców Prawnych. W trakcie tej konferencji zostanie poruszony m.in. temat Europejskiej konwencji o ochronie zawodu prawnika, przyjętej przez Radę Europy w marcu ubiegłego roku. Dotyczy ona prawa do wykonywania zawodu, niezależności, odpowiedzialności zawodowej oraz środków ochrony prawników i samorządów zawodowych. Polska była jednym z pierwszych krajów, które podpisały tę konwencję. Obecnie naszym zadaniem jest promowanie tej konwencji i zabieganie o jej ratyfikację.
I jakie działania zostały podjęte w tym zakresie?
W zeszłym roku gościliśmy w naszej siedzibie Clare Ovey, dyrektor Human Rights Directorate w Radzie Europy, z którą rozmawialiśmy o konwencji i o jej możliwościach[1].
W czerwcu uczestniczyliśmy również w zorganizowanym przez World Justice Project we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości Światowym Forum Sprawiedliwości w Warszawie, podczas którego przyjęto Warszawskie zasady praworządności 2025. Jedna z nich dotyczy właśnie zachęcania państw do podpisania i ratyfikowania konwencji, jako że elementami niezbędnymi praworządności są status, siła i niezależność zawodów prawniczych.
Samorząd radcowski jako pierwszy dokonał tłumaczenia tychże zasad na język polski i udostępnił je szerszemu forum.
Pozostajemy również w kontakcie z Ministerstwem Sprawiedliwości i Ministerstwem Spraw Zagranicznych, starając się przekonać władze publiczne do przyspieszenia procedur ratyfikacyjnych.
Jakie jeszcze wydarzenia komisja będzie obsługiwać lub współorganizować w tym roku?
Jeszcze w marcu w siedzibie KIRP w Warszawie odbędzie się Zgromadzenie Ogólne ECLA (Europejskie Stowarzyszenie Prawników Przedsiębiorstw – The European Company Lawyers Association), podczas którego będziemy rozmawiać o strategii tej organizacji do 2030 roku.
W maju odbędzie się konferencja IBA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Prawników – International Bar Association) pod tytułem „Employment and Diversity Law Conference”, czyli o prawie zatrudnienia i różnorodności, nad którą objęliśmy patronat. Jesienią zaś będziemy mieli wspomnianą już konferencję z AEA–EAL, związaną z 30-leciem udziału naszego samorządu w tej organizacji.
Pozostałe działania wynikają ze stałych kontaktów roboczych z samorządami innych krajów i z organizacjami międzynarodowymi. Chodzi tu głównie o CCBE oraz FBE (Federacja Adwokatur Europejskich – Federation of the European Bars).
Na przestrzeni lat zmieniły się cele, jakie KIRP realizuje poprzez uczestnictwo w organizacjach międzynarodowych. Kiedyś chodziło głównie o to, żeby pokazać, że samorząd radcowski istnieje i że radcowie prawni są prawnikami z krwi i kości. Jak te cele wyglądają teraz?
Obecnie jesteśmy czynnym uczestnikiem i partnerem w stosunkach multilateralnych i bilateralnych. Staramy się pokazywać nasze osiągnięcia, przychodzić z nowymi rozwiązaniami. Na przykład KIRP opracował dla polskiego radcy prawnego wytyczne, jak korzystać z AI, które przetłumaczyliśmy na język angielski i upowszechniamy wśród innych samorządów. Teraz dokument ten stanowi dobrą praktykę, co zostało nawet odnotowane przez Komisję Europejską na spotkaniu online z przedstawicielami zawodów prawniczych, poświęconemu przygotowywaniu rocznego raportu Rule of Law Report.
W przypadku FBE radcowie prawni (KIRP w koalicji z okręgowymi izbami działającymi w FBE) istotnie przyczynili się do wyboru nowego wiceprezesa Michaele Calatropo, który wspiera naszą wizję zdynamizowania działań tej organizacji.
Co samorządowi radcowskiemu daje obecnie uczestnictwo w tak wielu organizacjach?
Przede wszystkim to, żegłos polskich ekspertów, chociażby członków komitetów specjalistycznych CCBE i nasz jako członków delegacji polskiej przy tej organizacji, jest słyszalny, a nasze widzenie świata, wyzwania, które on stawia, zasady praworządności, tajemnicy zawodowej są brane pod uwagę i możemy się dzielić naszą wiedzą i doświadczeniami z innymi na forach międzynarodowych i wspólnie te wartości chronić. Dzięki naszym przedstawicielom i specjalistom udało się dla przykładu zmodyfikować przepisy prawa upadłościowego, zbliżając je do rozwiązań występujących w Polsce, wprowadzić do opinii CCBE związanych z unijnymi regulacjami AML zastrzeżenia uwzględniające perspektywę małych kancelarii czy też złożyć zastrzeżenia w zakresie AI Act i RODO, które uwzględniałyby perspektywę praw człowieka, a nie wyłącznie wielkich korporacji nowo technologicznych.
Uważamy, że jako samorząd liczący ponad 63 tys. osób – radców prawnych i aplikantów radcowskich (stan na 31 grudnia 2025 r.) – zasługujemy na to, żebyśmy tak jak kraje tzw. starej Unii mieli swój głos zarówno w Brukseli na forum Unii Europejskiej, jak i na forum globalnym. Nie żyjemy w próżni, tylko uczymy się wzajemnie od siebie.
Czy problemy, które mamy w tej chwili z praworządnością, w jakiś sposób wpływają na relacje z innymi środowiskami prawniczymi?
Wszystkie państwa mają jakieś problemy, ale to nie znaczy, że jako radcowie prawni czy np. adwokaci z Czech lub z innych krajów mamy się czuć gorszymi partnerami przy stole międzynarodowym. Reprezentujemy konkretny mandat KIRP. Popieramy samorządność, popieramy siłę i niezależność radców prawnych, więc jako potężny samorząd jesteśmy cały czas wiarygodni dla naszych partnerów. O naszej pozycji świadczą raczej eksperckość, wiedza i doświadczenie, z którymi przychodzimy na te spotkania.
Gdy przyjrzeć się podsumowaniom kwartalnym czy rocznym działalności komisji, to widać, że jej członkowie są bardzo aktywni.
Mamy bardzo napięty kalendarz.Przedstawiciele naszej komisji są obecni przede wszystkim na posiedzeniach komitetów CCBE, bo to jest największa i najbardziej wpływowa organizacja współpracująca ze strukturami Unii Europejskiej. Działamy jednak również w ramach FBE i innych, także lokalnych europejskich samorządów prawniczych. Komisja jest bardzo aktywna, a każdy działa w niej w ramach swojej ekspertyzy i doświadczenia. Każdy wnosi swoje doświadczenie, energię oraz nowe inicjatywy.
Jak liczna jest komisja?
W Komisji Zagranicznej KRRP działa łącznie ze mną osiem osób – wybitnych ekspertów w swoich dziedzinach, osób doświadczonych w działalności zagranicznej samorządu. Są to radcowie Helena Janczylik, Marta Kuligowska, Jerzy Makowski, Monika Przybyłowicz, Przemysław Rosiak, który do ubiegłego roku przewodniczył Polskiej Delegacji do CCBE, Bartosz Szolc-Nartowski, Maria Ślązak, która była prezesem CCBE oraz ostatnio AEA–EAL.
W tej pracy wspierają nas pracownicy Biura KIRP, bez których działalność zagraniczna samorządu zakrojona na tak szeroką skalę nie byłaby możliwa. Ogromne znaczenie ma tu również wizja silnej pozycji międzynarodowej samorządu, którą reprezentują Prezes Włodzimierz Chróścik i całe Prezydium KRRP.
Członkowie komisji uczestniczą w różnych gremiach i dyskusjach mających wpływ na pracę prawników. W jaki sposób informacje o efektach tych prac są przekazywane członkom samorządu?
Informacje o naszych działaniach na bieżąco są komunikowane na stronie KIRP i w naszych social mediach. Inną formą wymiany informacji są spotkania prezesów, przewodniczących czy osób zaangażowanych w działanie samorządów na poziomie centralnym, narodowym. W ich trakcie dochodzi nie tylko do weryfikacji czy konsultacji tego, co się dzieje w innych samorządach w Europie, na przykład, na jakim etapie jest digitalizacja wymiaru sprawiedliwości w innych krajach. Przykładowo 16–17 października 2025 r. Prezes Włodzimierz Chróścik uczestniczył w takim spotkaniu w Budapeszcie. W styczniu tego roku podobne spotkanie odbyło się w Pradze, w którym uczestniczyłam z ramienia Prezydium KRRP.
Jaki wpływ na działalność radców prawnych ma działalność Komisji Zagranicznej?
Naprawdę duży. Wystarczy spojrzeć na legitymację radcowską, gdzie widnieje znaczek CCBE, który oznacza, że dany radca prawny jest członkiem samorządu należącego do największej organizacji międzynarodowej prawników w Europie. Efektem są m.in. szkolenia realizowane w ramach międzynarodowych projektów, takich jak TRADICIL i TRAVAR2.
Od tej kadencji każdy radca prawny ma też możliwość brania udziału w spotkaniach, na których są prezentowane organizacje międzynarodowe, z którymi współpracujemy. Wspólnie z Wiceprezesem KRRP Tomaszem Schefflerem, odpowiedzialnym za działalność zagraniczną, uważamy, że radcowie powinni wiedzieć, jak działają te organizacje, jaką mają dla nich ofertę szkoleń, list mailingowych czy podcastów. Mieliśmy już takie spotkanie dotyczące ECLA, IBA, CCBE, AEA– EAL i planujemy następne.
Odpowiadając na to pytanie, muszę też zwrócić uwagę na prostą zależność: obecność na arenie międzynarodowej, wspieranie inicjatyw z elementem umiędzynarodowienia, jest kluczowa. Jej brak często oznacza ograniczoną widoczność, słabszą pozycję. Albo zatem funkcjonujemy na forum międzynarodowym, albo nie bierzemy udziału w całej tej debacie na temat prawa, na temat roli samorządów prawniczych.
Na kształtowanie dobrego wizerunku radcy prawnego potrzebne są środki, energia, czas i ciężka praca.
Oczywiście budowanie pozycji samorządu to bardzo ważna sprawa.
Dlatego mamy cały cykl prezentacji bieżącej aktywności KIRP w strukturach europejskich, jak funkcjonują dane organizacje. To jeden z filarów naszej działalności – prezentacja i przybliżanie szerszemu gremium tych organizacji międzynarodowych, sposobu ich działania i znaczenia. Służą temu zwłaszcza spotkania z polskimi prawnikami, którzy zasiadają w ich władzach, na przykład z Waldemarem Koprem, wiceprezesem ECLA, czy z Aleksandrą Siewicką-Marszałek, sekretarz generalną European Law Association.
Działalnością zagraniczną zajmują się też okręgowe izby. Czy w ten sposób nie dublujecie swoich zadań? Może warto je koordynować?
My to robimy. Z myślą o komisjach zagranicznych w izbach bądź też osobach zajmujących się sprawami zagranicznymi w izbach wspólnie z Komisją Praw Człowieka KRRP zorganizowaliśmy 24 marca spotkanie na którym rozmawialiśmy o możliwościach współpracy, współdziałania.
Wcześniej już kilkakrotnie z tymi osobami spotykaliśmy się online. Teraz podsumujemy te rozmowy, porozmawiamy o bieżącej działalności i o planach.
Uważamy, że izby powinny prowadzić działalność zagraniczną, taką, na jaką pozwalają im struktura i zasoby, bo my jako Komisja Zagraniczna prowadzimy tę działalność w imieniu całego samorządu.
Obecnie KIRP należy do ośmiu organizacji skupiających samorządy prawnicze i prawników. Czy one wszystkie są potrzebne?
Na bieżąco monitorujemy udział w organizacjach międzynarodowych i sprawdzamy wszystkie opcje, ale wydaje nam się, że tam, gdzie są podejmowane jakieś uchwały, rezolucje dotyczące praworządności bądź zagrożeń związanych z prawami człowieka, nasz udział jest potrzebny.
Rozmawiał Bogdan Bugdalski
