W 2024 r. obchodziliśmy 20. rocznicę pełnego członkostwa Polski w Radzie Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy (CCBE). Polską delegację do CCBE tworzą Krajowa Izba Radców Prawnych oraz Naczelna Rada Adwokacka. Oba samorządy przewodniczą delegacji rotacyjnie, współdziałając i uzgadniając stanowisko Polski.
Komitet Stały CCBE
Uczestnicy odbywającego się w Brukseli 2 października Komitetu Stałego przyjęli m.in. „Wytyczne CCBE dotyczące korzystania ze sztucznej inteligencji przez prawników”(zob. dalej) oraz rozmawiali o tegorocznych obchodach Europejskiego Dnia Prawnika, skoncentrowanego na gwarancjach i prawach samorządów zawodowych, poszczególnych radców prawnych i adwokatów oraz ich klientów, wzmocnionych poprzez przyjęcie Konwencji Rady Europy o ochronie zawodu prawnika.
Członkowie krajowych delegacji dyskutowali również o budżecie organizacji na 2026 rok, o strategii CCBE na najbliższe lata oraz wsparciu dla prawników zajmujących się prawem imigracyjnym i pomocą dla uchodźców. Wysłuchali także wystąpień trójki kandydatów do Prezydium CCBE na stanowisko trzeciego wiceprzewodniczącego (z Hiszpanii, Polski i ze Słowacji) przed głosowaniem podczas Sesji Plenarnej CCBE w Paryżu 27 listopada.
Komitet ds. Etyki zawodowej (Deontology)
Przedstawiciele KIRP w tym komitecie przygotowali odpowiedzi do kwestionariusza dotyczącego zasad działania radców prawnych w praktykach multidyscyplinarnych (multidisciplinary practices – MDP), obejmującego kwestie możliwości prowadzenia wspólnej kancelarii z przedstawicielami innych zawodów prawniczych, udziału kapitałowego nieprawników w tego typu kancelariach oraz ograniczeń nałożonych przez Zasady Etyki oraz przepisy prawa w zakresie działalności radcy prawnego, współpracującego albo zatrudnionego przez taką kancelarię.
Komitet Nowych Technologii (IT Law Committee) i Grupa Robocza „Surveillance”
Staraniem komitetu zostały opublikowane „Wytyczne CCBE dotyczące korzystania ze sztucznej inteligencji przez prawników” (dostępne na stronie internetowej CCBE), przyjęte przez Komitet Stały w Brukseli. Obecnie członkowie komitetu zaczynają pracę nad bardziej szczegółowym dokumentem z konkretnymi wskazówkami dla prawników, dotyczącymi postulowanych zasad współpracy z dostawcami technologii.
Na ostatnim spotkaniu komitetu delegacja francuska podniosła sprawę Microsoftu i zmiany sposobu funkcjonowania Outlooka, który planuje zaprzestanie działania lokalnego, co spowoduje, że cała korespondencja mailowa wkrótce będzie przechodziła przez chmurę Microsoftu (potencjalnie stanowiąc zagrożenie dla tajemnicy zawodowej). Jest to szerszy problem przejawiający się w tym, że rozwiązania technologiczne świadczone są jako usługa online (a więc implikują przesyłanie danych na czyjąś chmurę). Podobnie jest z narzędziami genAI, a prawnicy napotykają problemy w uzyskiwaniu zgody na zerową retencję danych od dostawców. CCBE planuje, w celu zwiększenia efektu swoich działań, połączyć siły z przedstawicielami różnych zawodów prawniczych (doradcy podatkowi, notariusze, komornicy) i razem podjąć rozmowy z dostawcami technologii. W dalszym ciągu toczą się rozmowy na temat reakcji CCBE względem dwóch procedowanych przez UE instrumentów prawnych w zakresie retencji danych (CSAM – child sexual abuse oraz rozporządzenie o retencji danych). Jest prawdopodobne, że CSAM nie wejdzie w życie w obecnym kształcie (również na skutek działań CCBE), a w zakresie rozporządzenia o retencji danych Komisja Europejska poprosiła CCBE o doszczegółowienie swojego podejścia i praktyczne wytłumaczenie, jak planowany instrument wpływa na tajemnicę zawodową.
Komitet AML
Przedstawiciele KIRP w komitecie przygotowali odpowiedzi na kwestionariusz Europolu (Europol Financial Intelligence Public Private Partnership) dotyczący m.in. ochrony tajemnicy zawodowej radcy prawnego w zakresie raportowania podejrzanych transakcji, zawartości zgłoszenia do GIIF oraz wskazówek i dobrych praktyk dotyczących raportowania podejrzanych transakcji w ramach AML.
Grupa robocza ds. Rządów Prawa
Na wrześniowym posiedzeniu członkowie grupy roboczej wysłuchali prezentacji przedstawiciela Komisji Europejskiej Floriana Geyera, kierownika działu odpowiedzialnego za politykę wymiaru sprawiedliwości i praworządność w Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwości i Konsumentów (JUST), na temat najnowszego sprawozdania o przestrzeganiu przez państwa członkowskie zasad praworządności z 2025 r. (2025 Rule of Law Report) oraz wzięli udział w dyskusji na temat wystąpienia i sprawozdania.
Sprawozdanie przedstawia podsumowanie sytuacji w zakresie praworządności w UE oraz oceny sytuacji w każdym państwie członkowskim i państwach objętych procesem rozszerzenia. Sprawozdanie zawiera też zalecenia oparte na przeprowadzonej przez Komisję ocenie jakościowej, analizę rozwoju sytuacji oraz działań następczych podjętych w związku z wyzwaniami i wydarzeniami wskazanymi w poprzednim sprawozdaniu. Proces przygotowania sprawozdania obejmował odpowiednio konsultacje (m.in. z przedstawicielami KIRP) i wizyty krajowe, w sumie ponad 650 spotkań w państwach członkowskich oraz ok. 270 pisemnych wkładów od interesariuszy. Podkreślono przy tym kluczowe znaczenie zawodów zaufania publicznego dla powstania raportu, a także utrzymania standardów praworządności i jakości stanowienia prawa. Jako istotny punkt odniesienia wskazano nową Konwencję Rady Europy o ochronie zawodu prawnika.
Determinacja UE, by budować silniejszą i bardziej konkurencyjną Europę, w dużej mierze opiera się na skutecznej ochronie praworządności, która odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu gospodarki UE, gwarantując ochronę praw, karanie korupcji oraz egzekwowanie umów. Uzasadnia to wzmocnienie wymiaru jednolitego rynku w ocenie krajowej, stąd w edycji 2025 sprawozdania położono szczególny nacisk na prawidłowe funkcjonowanie jednolitego rynku w ramach wszystkich czterech filarów:
1. Sprawność, jakość i niezależność wymiaru sprawiedliwości są kluczowe dla stabilnego i przewidywalnego otoczenia biznesowego i inwestycyjnego, co przynosi korzyści również konsumentom.
2. Środki antykorupcyjne, zarówno prewencyjne, jak i represyjne, sprzyjają wyrównanym warunkom działania dla przedsiębiorstw, ograniczają ryzyko przenikania przestępczości zorganizowanej do gospodarki oraz zapewniają podejmowanie kluczowych decyzji w sposób bezstronny i obiektywny, chroniąc tym samym finanse publiczne.
3. Środowisko medialne oparte na jasnych i przejrzystych zasadach nie tylko chroni integralność przestrzeni demokratycznej, lecz także wspiera funkcjonowanie jednolitego rynku UE, zapewniając równe warunki działania dla dostawców usług medialnych.
4. Skuteczny system checks and balances ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia równego traktowania wobec prawa oraz bezstronnego stosowania przepisów przez organy regulacyjne i inne władze publiczne.
Szczególną uwagę poświęcono trzeciemu z ww. filarów (dotyczącemu mediów), w tym wdrożeniu European Media Freedom Act (EMFA), który ma wzmocnić m.in. niezależność redakcyjną, przejrzystość własności mediów i ochronę źródeł dziennikarskich.
W drugiej części posiedzenia wymieniono poglądy na temat wkładu CCBE do sprawozdania. Podkreślono rolę prawników i wymiany międzynarodowej, w tym także poza UE, w kontekście utrzymania standardów praworządności.
Przemysław Kamil Rosiak
przewodniczący Polskiej Delegacji do CCBE
Artykuł powstał we współpracy z radcami prawnymi: Anitą Woroniecką, Marią Dymitruk, Magdaleną Bartosiewicz, Mateuszem Grabarczykiem, Jakubem Ławniczakiem.
