Zmiany i inicjatywy legislacyjne w obszarze prawa unijnego a działalność prawnicza.
EU Inc. – 28. reżim prawny
Najprawdopodobniej 18 marca br. przedstawiony zostanie projekt EU Inc. – nowej formuły paneuropejskiej spółki, uwzględniającej proste i całkowicie cyfrowe reguły rejestracji w 48-godzinnej procedurze z minimalnymi wymogami kapitałowymi (inicjatywa znana pod nazwą 28. reżim prawny). Wstępne ramy tej inicjatywy zakładane przez Komisję Europejską koncentrowały się na założeniu, iż projekt będzie dotyczył innowacyjnych start-upów i skale-upów, ale Parlament Europejski wyraził pogląd, iż EU Inc. powinna mieć szersze zastosowanie1.
Plan prac legislacyjnych jest dosyć ambitny, ponieważ komisarz ds. demokracji, sprawiedliwości, praworządności i ochrony konsumentów Michael McGrath zakłada, że EU Inc. będzie funkcjonować już od 2027 r. Parlament Europejski już zasygnalizował silne poparcie polityczne, przyjmując sprawozdanie z własnej inicjatywy w tej sprawie z poparciem większością międzypartyjną. Częściowym powodem tego szerokiego wsparcia jest włączenie zabezpieczeń standardów pracy i udziału pracowników w decyzjach zarządczych w nowej EU Inc. Rozważaną formą prawną jest zarówno dyrektywa, jak i rozporządzenie, ale tylko rozporządzenie gwarantowałoby główny cel, jakim jest zmniejszenie fragmentacji na jednolitym rynku UE.
Szerzej projekt omówiony został w listopadowym numerze „Radcy Prawnego”. n
Harmonizacja niektórych elementów prawa upadłościowego –
unijne porozumienie
Posłowie do Parlamentu Europejskiego 10 marca przyjęli porozumienie w sprawie dyrektywy harmonizującej niektóre elementy prawa upadłościowego. Kolejnym etapem będzie formalne zatwierdzenie tego projektu przez Radę UE.
Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Europejski Bank Centralny i wszystkie instytucje UE wskazały, że brak zharmonizowanego prawa upadłościowego jest jedną z kluczowych barier dla większej integracji rynku kapitałowego w Europie, a także utrudnieniem dla inwestycji transgranicznych. Według analiz Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego czas dla inwestorów na odzyskanie pieniędzy od upadłej firmy obecnie waha się od sześciu miesięcy do siedmiu lat, w zależności od państwa UE, w jakim firma jest zlokalizowana, a koszty sądowe mogą stanowić różnice przekraczające 10% między krajami UE.
Brak jednolitych regulacji powoduje obecnie każdorazową konieczność oceny przez inwestorów zasad niewypłacalności, gdy zamierzone przedsięwzięcia dotyczyć mają innego kraju niż własny. Dzięki przyjętym na szczeblu UE uzgodnieniom obowiązywać mają jednolite minimalne standardy, w tym uniemożliwiające firmom przenoszenie lub ukrywanie ich aktywów, a także pozwalające podważyć transakcje dłużnika dokonane przed rozpoczęciem postępowania upadłościowego, by chronić majątek upadłościowy przed bezprawnym usunięciem aktywów. Rozwiązaniom tym towarzyszyć ma łatwiejszy dostęp do krajowych rejestrów kont bankowych, a także rejestrów prowadzonych w innych państwach członkowskich, do których można uzyskać dostęp za pośrednictwem systemu wzajemnych połączeń rejestru rachunków bankowych (BARIS) w odniesieniu do informacji o aktywach należących do majątku upadłościowego. Co więcej, dostęp do baz danych ułatwiających lokalizację aktywów dłużnika ma także zostać umożliwiony w każdym kraju UE.
Przepisy te proponują nowe rozwiązania, jakie ma zaoferować postępowanie tzw. pre-pack. Celem jest wprowadzenie mechanizmu, który umożliwić ma sprzedaż przedsiębiorstwa w całości przed formalnym rozpoczęciem postępowania upadłościowego, by utrzymać jego wartość, możliwie szeroko zachowując stan zatrudnienia, a jednocześnie umożliwić maksymalne zabezpieczenie wierzycieli.
Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego będzie musiał być złożony w ciągu trzech miesięcy od uzyskania informacji, że firma znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Niemniej państwa będą mogły zezwolić na zawieszenie takiego wniosku, jeśli podjęte zostaną inne środki w celu uniknięcia szkody dla wierzycieli i zapewnienia poziomu ich ochrony, równoważnego do tego, jaki zapewniają przepisy o postępowaniu upadłościowym. Nowym rozwiązaniem będzie także obowiązek, w przypadku zaistnienia pewnych okoliczności, powołania komitetów wierzycieli we wszystkich państwach członkowskich. Państwa będą też miały możliwość zawężenia ustanowienia komitetu wierzycieli do dużych przedsiębiorstw.
Każde państwo UE zobowiązane będzie do opublikowania na portalu e-Justice UE arkusza informacyjnego wyjaśniającego swoje przepisy dotyczące niewypłacalności w języku własnym, angielskim, francuskim i niemieckim. Państwa UE będą miały dwa lata i dziewięć miesięcy na wdrożenie znowelizowanych regulacji2. n
Zmiana dyrektywy o prawach akcjonariuszy
Komisja Europejska podjęła kolejną inicjatywę mającą na celu zmniejszenie fragmentacji na rynkach kapitałowych oraz usunięcie barier dla inwestorów w relacjach transgranicznych. Potrzebę zmian tych przepisów podkreślały w ostatnich latach Europejski Urząd Nadzoru Bankowego, Europejski Bank Centralny, Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, a także OECD. Ogólnym celem tej inicjatywy jest zwiększenie konkurencyjności spółek notowanych na giełdzie UE oraz uproszczenie procedur dla uczestników rynku finansowego.
Unia Europejska stoi przed dużymi potrzebami inwestycyjnymi, które wymagają większego kapitału wspierającego gospodarkę i obniżenia kosztów finansowania dla europejskich przedsiębiorstw. Kluczowe są wysokie koszty i wyzwania związane z operacjami transgranicznymi, częściowo wynikające z braku dostosowania do cyfrowych zmian na rynku, jak i w procedurze głosowania akcjonariuszy. Komisja proponuje poprawę ładu korporacyjnego, zwłaszcza w zakresie wykorzystania technologii cyfrowych, a także ułatwianie przepływu informacji i wykonywanie praw między spółkami notowanymi na giełdzie, pośrednikami i akcjonariuszami, zwłaszcza przez wykorzystanie rozwiązań cyfrowych.
Komisja Europejska prowadzi w tym zakresie konsultacje publiczne do 6 maja[1], a w czwartym kwartale 2026 r. przedstawi propozycję przedmiotowych zmian legislacyjnych.
Katarzyna Lachowicz
