Przegląd najważniejszych zmian w ustawodawstwie ostatnich dwóch miesięcy.
W komisjach
W Sejmie przeprowadzono pierwsze czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o radcach prawnych (druk sejmowy nr 1963). Nowoczesne procedury samorządowe są jednym z głównych filarów proponowanej nowelizacji. Projekt przewiduje ustawowe umocnienie praktyki zdalnego funkcjonowania organów samorządu, wprowadzając regulację umożliwiającą odbywanie posiedzeń kolegialnych w trybie w pełni zdalnym, hybrydowym lub podejmowanie uchwał przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość. Projekt wzmacnia ochronę tytułu zawodowego „radca prawny” poprzez wprowadzenie nowego rozdziału o charakterze karnym. Bezprawne posługiwanie się tym tytułem przez osobę nieuprawnioną będzie zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywną do 100 tys. zł. Istotną zmianą jest modernizacja systemu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych. Projekt nadaje ustawową podstawę dotychczasowej praktyce zawierania umów grupowych przez Krajową Izbę Radców Prawnych. Projekt upraszcza i przyspiesza postępowanie dyscyplinarne poprzez wprowadzenie zasady natychmiastowej wykonalności prawomocnych orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Zniesiona zostaje bezwzględna suspensywność kasacji, co sprzyja przyspieszeniu procedury, zaś ochronę praw ukaranego zagwarantuje względna suspensywność przewidziana w Kodeksie postępowania karnego. Projekt doprecyzowuje przepisy dotyczące przetwarzania danych osobowych w celu dostosowania ich do wymogów RODO. Projekt reguluje status aplikanta radcowskiego w okresie między podjęciem uchwały o wpisie na listę radców prawnych a złożeniem ślubowania. Osoba wpisana na listę będzie uprawniona do podejmowania określonych czynności zawodowych przed formalnym złożeniem ślubowania, czym zniweluje się istniejące niepewności interpretacyjne. Równolegle z przedmiotowym projektem toczą się prace nad komisyjną nowelizacją ustawy – Prawo o adwokaturze (druk nr 1962), zawierającą znacznie szersze i bardziej fundamentalne zmiany dotyczące samodzielności samorządu adwokackiego, redefiniowania zawodu oraz modyfikacji systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej. Dalsze prace toczą się w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.
Do laski marszałkowskiej skierowany został rządowy projekt o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025 (druk sejmowy nr 2107). Projekt ustawy zakłada, że po jej wejściu w życie uchwały obecnej KRS w sprawach wniosków o powołanie sędziów – zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów apelacyjnych, okręgowych, rejonowych czy Naczelnego Sądu Administracyjnego – utracą moc prawną. Jednocześnie projekt ustawy wprowadza zróżnicowane rozwiązania dla poszczególnych grup zawodowych. W przypadku asesorów, referendarzy i asystentów sędziów przewidziano automatyczne, ustawowe potwierdzenie skuteczności ich mianowania. Natomiast sędziowie, którzy uzyskali awans do wyższej instancji, zostaną przywróceni na swoje wcześniejsze stanowiska. Przez okres dwóch lat większość z nich ma być delegowana do sądów, w których obecnie orzekają, aby mogli dokończyć prowadzone postępowania. W odniesieniu do osób powołanych na urząd sędziego spoza zawodu sędziowskiego projekt przewiduje rozwiązanie stosunku służbowego. Ustawa ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 14, który zacznie obowiązywać po 14 dniach. Ten przepis zobowiązuje Ministra Sprawiedliwości do ogłoszenia w Monitorze Polskim wykazu osób, wobec których wystąpią przewidziane ustawą skutki prawne. Projekt ustawy szczegółowo reguluje również zasady podważania orzeczeń wydanych z udziałem osób powołanych na wniosek obecnej KRS. Uprawnieni do skorzystania z tego środka prawnego będą uczestnicy postępowań, którzy w odpowiednim momencie zgłaszali wnioski o wyłączenie sędziego, podnosząc wątpliwości co do prawidłowości jego powołania, oraz następnie wnieśli środki zaskarżenia. Uproszczona procedura nie znajdzie jednak zastosowania do orzeczeń Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygających sprawę co do istoty ani do prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych dotyczących sędziów sądów administracyjnych. Pierwsze czytanie projektu ustawy odbyło się 21 stycznia br., po czym dokument trafił do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która zajmie się jego szczegółowym rozpatrzeniem.
Do laski marszałkowskiej złożony został także rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy – Kodeks wyborczy (druk sejmowy nr 2108). Proponowane przepisy mają na celu wprowadzenie nowego sposobu wyboru członków-sędziów KRS. Zgodnie z projektem 15 sędziów będzie wybieranych przez wszystkich sędziów w Polsce w bezpośrednich i tajnych wyborach. Uprawnieni do głosowania będą sędziowie w stanie czynnym – zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów powszechnych, wojskowych oraz administracyjnych. Mandaty w Krajowej Radzie Sądownictwa mają być rozdzielane proporcjonalnie do liczby sędziów zatrudnionych w poszczególnych rodzajach sądów. W składzie piętnastoosobowej grupy sędziów znajdzie się zatem: jeden sędzia Sądu Najwyższego, dwóch sędziów sądów apelacyjnych, trzech sędziów z sądów okręgowych, sześciu sędziów z sądów rejonowych, a także po jednym przedstawicielu sądów wojskowych, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Prawo kandydowania uzyska każdy sędzia mający co najmniej dziesięcioletni staż orzekania, w tym nie krótszy niż pięcioletni okres pracy na aktualnie zajmowanym stanowisku – niezależnie od szczebla sądu, w którym orzeka. Jednocześnie z możliwości ubiegania się o mandat wyłączono osoby, które zostały wcześniej wybrane do Krajowej Rady Sądownictwa przez Sejm na podstawie przepisów obowiązujących od 2017 r.
Ograniczenie to dotyczy zatem 15 członków KRS wyłonionych w dotychczasowym trybie, będących źródłem sporu dotyczącego prawidłowości powołania KRS. Kadencja nowych członków-sędziów KRS rozpocznie się następnego dnia po ogłoszeniu oficjalnych wyników wyborów. Członkowie ustępującej KRS zachowają swoje funkcje do momentu rozpoczęcia wspólnej kadencji nowo wybranych sędziów. Zgodnie z projektowanym art. 2 Państwowa Komisja Wyborcza ma obowiązek zarządzić pierwsze wybory członków KRS – w oparciu o nowe przepisy – nie później niż na cztery miesiące przed zakończeniem kadencji obecnych 15 członków wybranych przez Sejm. Minister Sprawiedliwości zwoła pierwsze posiedzenie nowej KRS w terminie do 14 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów. Do czasu wyłonienia przewodniczącego obradom przewodniczyć będzie najstarszy wiekiem członek rady spośród sędziów. Pierwsze czytanie projektu ma odbyć się jeszcze w styczniu 2026 r. Po nim dokument trafi pod obrady sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która zajmie się jego dalszym procedowaniem.
Uchwalone ustawy
Sejm przyjął ustawę o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (pierwotny druk sejmowy nr 1938), która ma m.in. doprecyzować katalog osób, które mogą pełnić rolę pełnomocnika członka nieobecnego podczas walnego zgromadzenia spółdzielni mieszkaniowej. Zgodnie z nowymi przepisami pełnomocnikiem członka spółdzielni będzie mogła być jedynie osoba bliska – w szczególności zstępny, wstępny, rodzeństwo, małżonek lub osoba przysposabiająca – a także inny członek tej samej spółdzielni bądź profesjonalny pełnomocnik, czyli adwokat lub radca prawny. Aby ograniczyć możliwość nadużyć, ustawodawca przewidział obowiązek złożenia przez pełnomocnika oświadczenia, potwierdzającego spełnienie ustawowych wymogów. Oświadczenie to ma być składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, a jego brak spowoduje nieważność udzielonego pełnomocnictwa. Projekt ustawy przewiduje również, że dokument pełnomocnictwa wraz z oświadczeniem powinien zostać przekazany do spółdzielni nie później niż trzy dni przed terminem walnego zgromadzenia lub jego pierwszej części. W trakcie prac sejmowych wprowadzono poprawkę doprecyzowującą, zgodnie z którą pełnomocnikiem członka będącego osobą fizyczną może być osoba bliska, jednak z wyłączeniem osoby pozostającej z nim we wspólnym pożyciu. Jak wskazali posłowie wnioskodawcy tej zmiany, ma to zapobiec rozszerzeniu kręgu pełnomocników na osoby tworzące związki jednopłciowe. Ustawa została przyjęta przez parlament i oczekuje obecnie na podpis Prezydenta RP.
Wejście w życie
1 stycznia 2026 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia
5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1166). Nowelizacja rozszerza możliwości udzielania pomocy prawnej, wprowadzając trwałe rozwiązania umożliwiające korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość, takich jak telefon, poczta elektroniczna czy wideokonferencja – także poza stanem epidemii lub zagrożenia epidemicznego. W toku prac parlamentarnych dodano przepisy przewidujące, że w przypadku udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej za pośrednictwem środków komunikacji na odległość oświadczenie o braku możliwości poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej można złożyć ustnie. W takiej samej formie może być też składane oświadczenie osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą o niezatrudnianiu pracowników w okresie ostatniego roku. W przypadku świadczenia pomocy w punkcie stacjonarnym oświadczenia te nadal mają formę pisemną. Nowe przepisy przewidują również ułatwienia dla osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, które nie są w stanie osobiście stawić się w punkcie, oraz dla osób mających trudności w komunikowaniu się w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się. W takich przypadkach nieodpłatna pomoc prawna lub poradnictwo obywatelskie może być udzielane poza punktem albo za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość.
Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1173). Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1173). Nowelizacja wprowadza istotne zmiany w zakresie udzielania zamówień publicznych, w tym przede wszystkim podniesienie progu kwotowego, od którego stosowanie przepisów prawa zamówień publicznych staje się obowiązkowe. Dla tzw. zamówień klasycznych i konkursów limit ten został zwiększony ze 130 tys. zł do 170 tys. zł netto. Oznacza to, że zamawiający będą mogli udzielać zamówień o niższej wartości – poniżej nowego progu – zgodnie z regulaminami wewnętrznymi obowiązującymi w danej jednostce. Warto podkreślić, że przy ustalaniu obowiązku stosowania ustawy decydujący jest moment wszczęcia postępowania, a nie termin realizacji czy dokonania płatności. W związku z tym postępowania rozpoczęte przed
1 stycznia 2026 r. będą prowadzone według dotychczasowego progu 130 tys. zł, nowy limit znajdzie natomiast zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczętych po tej dacie. Nowelizacja wprowadza również zmiany dotyczące analizy potrzeb i wymagań, którą zamawiający muszą przygotować przed wszczęciem postępowania o wartości równej lub wyższej niż obowiązujące progi unijne. Dotychczas analiza ta obejmowała rozeznanie rynku w zakresie alternatywnych sposobów zaspokojenia potrzeb zamawiającego i możliwych wariantów realizacji zamówienia (bądź wskazanie ich braku). Od 1 stycznia 2026 r. zakres ten został poszerzony – zamawiający będą zobowiązani uwzględnić także aspekty dotyczące zwiększenia konkurencyjności postępowań. W analizie należy więc wskazać warunki zamówienia, które sprzyjają zwiększeniu konkurencji, oraz określić, które z nich zamawiający zamierza zastosować.
Od 2 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy wprowadzone ustawą z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 1814). Nowelizacja ta znacząco zaostrza sankcje za wykroczenia związane z naruszeniem przepisów przeciwpożarowych. W szczególności podniesiono maksymalną wysokość grzywny za stworzenie zagrożenia pożarowego z 5 tys. zł do 30 tys. zł, a także zwiększono górny limit mandatu karnego z 500 zł do 5 tys. zł.
Dotychczasowa „siatka kar” w tym zakresie pozostawała niezmieniona od 27 lat, dlatego ustawodawca uznał potrzebę jej dostosowania do współczesnych realiów. Zmiany dotyczą przede wszystkim wykroczeń określonych w art. 82 Kodeksu wykroczeń, a więc czynów polegających na niewykonaniu obowiązków związanych z ochroną przeciwpożarową. Dla wykroczeń z art. 82 § 1, 2, 4 i 5 k.w. zniesiono karę nagany, wprowadzając w jej miejsce możliwość orzeczenia kary ograniczenia wolności. Kara nagany została również wyeliminowana z katalogu sankcji za wykroczenie polegające na rozniecaniu ognia (lub paleniu tytoniu) poza miejscami do tego wyznaczonymi, o którym mowa w art. 82 § 3 k.w. Jednocześnie sąd zachował możliwość skorzystania z instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia, zgodnie z art. 39 k.w. Może to nastąpić w szczególnych przypadkach, gdy przemawiają za tym okoliczności czynu, jego charakter lub właściwości i warunki osobiste sprawcy.
Łukasz Nykiel
