OBSiL co miesiąc analizuje kilkadziesiąt projektów aktów prawnych i przygotowuje do nich opinie. Poniżej przed
stawiamy najważniejsze z nich, przygotowane w okresie wrzesień–październik 2025 r.
Opinia dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych
(nr z wykazu prac legislacyjnych: UD1890)
Proponowane zmiany oceniono ogólnie pozytywnie jako odpowiedź na dotychczasowe zmiany w postępowaniu cywilnym i postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP oraz wzmocnienie roli samorządu rzeczników patentowych, wskazując, że mogą się one przyczynić do wzmocnienia konkurencyjności polskiej gospodarki. Zwrócono uwagę, że przewidziana projektem instytucja substytucji powinna zostać rozszerzona na adwokatów i radców prawnych, a projekt powinien realizować także postulat zniesienia wyłączności rzecznikowskiej we wszystkich lub wybranych, niewymagających wiedzy technicznej postępowaniach przed Urzędem Patentowym, by w pełni zrealizować założenia trwającej od lat harmonizacji zawodów prawniczych w sprawach dotyczących własności intelektualnej.
Opinia dotycząca projektu ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025 (projekt z dnia 15 października 2025 r., UPRO2)
Uznano, że projekt słusznie zmierza do szerokiego sanowania aktualnej kryzysowej sytuacji ustrojowej w obrębie władzy sądowniczej, jak również zmierza do przywrócenia nadrzędności normom konstytucyjnym, europejskim i unijnym, a także do niezbędnego wykonania orzeczeń ETPC i TSUE. Negatywnie oceniono propozycję, zgodnie z którą osoby bezpośrednio po Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, byli referendarze i asystenci, asesorzy w sądach administracyjnych zachowują status sędziego ex lege, pomimo że ich powołanie odbyło się przy udziale wadliwie ukształtowanej KRS. Pozytywnie zaopiniowano zaś rozwiązania, zgodnie z którymi:
l sędziowie legalnie powołani na ten urząd (nie przy udziale wadliwie ukształtowanej KRS), którzy następnie uzyskali awans przy udziale wadliwie ukształtowanej KRS, wracają do poprzednich sądów, ale otrzymują dwuletnią delegację w miejscu obecnego orzekania, aby mogli dokończyć prowadzone sprawy; l osoby wadliwie powołane nie mogą orzekać w Sądzie Najwyższym, a ich akty powołania zostają uznane za nieważne i nie mają możliwości pozostania na delegacji w Sądzie Najwyższym; l prokuratorzy oraz osoby z innych zawodów prawniczych mogą zostać referendarzami, ale mogą też ubiegać się o powrót do wykonywania pierwotnego zawodu prawniczego; l likwidacji ulega Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (analogicznie pozytywnie oceniono proponowane w projekcie zmiany dotyczące Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego).
Częściowo pozytywnie oceniono propozycję utrzymania w mocy orzeczeń dotychczas wydanych z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów, umożliwiając równocześnie ograniczone czasowo wzruszanie takich orzeczeń tylko stronom, które w trakcie postępowania konsekwentnie kwestionowały legalność składu orzekającego.
Opinia do prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1726)
W konkluzji opinii stwierdzono, że projekt ustawy prezentuje rozwiązania o zróżnicowanym charakterze pod względem ich oceny prawnej, w szczególności konstytucyjnej. Wskazano, że propozycję dotyczącą sfery uchylenia przepisów o zawieszeniu biegu terminów w postępowaniach pobytowych należy ocenić jako zgodną z dążeniem do wzmocnienia gwarancji wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego. Natomiast propozycje w zakresie praw materialnych – zwłaszcza dotyczące dostępu do opieki zdrowotnej, warunkowości świadczeń socjalnych oraz zasad nabywania obywatelstwa rodzą w ocenie opiniującego istotne pytania o ich zgodność z zasadą proporcjonalności oraz zasadą sprawiedliwości społecznej. W związku z powyższym zaznaczono, że dalsze prace legislacyjne nad projektem powinny skoncentrować się na znalezieniu równowagi między celami ustawy, tj. racjonalizacją wydatków publicznych i uszczelnieniem systemu, a konstytucyjnym obowiązkiem ochrony praw jednostki, w tym osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej.
Opinia dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej, w którym proponuje się wprowadzenie regulacji pozwalających na ograniczenie prawa wglądu do materiałów i dowodów załączonych do akt sprawy, jeżeli udostępnienie tych materiałów i dowodów groziłoby ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
Co do zasady projektowane rozwiązania prawne uznano za zasługujące na akceptację, jednak zastrzeżono, że rozważenia wymaga kwestia przyznania prawa do złożenia wniosku o ograniczenie prawa wglądu do materiałów i dowodów załączonych do akt sprawy obu stronom postępowania, na każdym etapie postępowania. Wskazano, że niezasadne jest wyłączenie spod możliwości ograniczenia prawa wglądu do materiałów i dowodów „istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy” ze względu na to, że przyjąć należy, że wszystkie materiały i dowody są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Anna Grudzińska
