Przegląd najważniejszych zmian w ustawodawstwie ostatnich dwóch miesięcy.
W komisjach
Sejm pracuje nad dwoma komisyjnymi projektami zmian w Kodeksie karnym wykonawczym (druki sejmowe nr 1109 i 1110), mającymi na celu wzmocnienie prawa do obrony osób tymczasowo aresztowanych poprzez uproszczenie procedur kontaktu z obrońcą. Projekt z druku nr 1109 wprowadza bezterminową zgodę na kontakt telefoniczny aresztowanego z obrońcą. W myśl projektowanych przepisów organ procesowy na wniosek obrońcy będzie przesyłał do dyrektora aresztu śledczego zarządzenie skuteczne do prawomocnego zakończenia postępowania, niezależnie od zmiany organu czy jednostki penitencjarnej. Projekt z druku nr 1110 przewiduje analogiczne rozwiązanie dla widzeń, tj. organ z urzędu (z chwilą powzięcia informacji o ustanowieniu obrońcy) będzie przesyłał zarządzenie o zgodzie na wielokrotne widzenia. Oba projekty eliminują obecną praktykę wielokrotnego składania wniosków i wydawania kolejnych zarządzeń, co ogranicza konstytucyjne prawo do obrony. Zmiany mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Prace prowadzone są w Komisji nadzwyczajnej ds. zmian w kodyfikacjach.
Sejm prowadzi wspólne prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (druk sejmowy nr 1635) oraz rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (druk sejmowy nr 1636). Projekt z druku nr 1635 zakłada znaczące zaostrzenie kar za wykroczenia pożarowe – górna granica grzywny za zachowania z art. 82 § 1–3, 4 i 5 k.w. (m.in. nieostrożne obchodzenie się z ogniem, wypalanie traw, powodowanie pożarów) ma wzrosnąć z 5000 zł do 30 000 zł, a w postępowaniu mandatowym maksymalnie do 5000 zł. Z katalogu kar ma zostać usunięta nagana, a dodana – kara ograniczenia wolności. Projekt z druku nr 1636 wprowadza natomiast kwalifikowany typ naruszenia nietykalności funkcjonariuszy publicznych i ratowników – jeśli czyn naraża na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, zagrożenie ma wynieść od trzech miesięcy do pięciu lat pozbawienia wolności. Obie ustawy mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Prace prowadzone są w Komisji nadzwyczajnej ds. zmian w kodyfikacjach.
Sejm zainicjował pracę nad rządowym projektem ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (druk sejmowy nr 1758). Celem projektu ustawy jest odciążenie sądów powszechnych wobec masowego napływu spraw frankowych. Zgodnie z danymi zawartymi w uzasadnieniu do projektu na koniec I kwartału 2025 r. pozostało do rozpoznania prawie 196 tys. takich spraw. Projekt ustawy wprowadza automatyczne wstrzymanie z mocy prawa obowiązku spłaty rat przez konsumenta z chwilą doręczenia pozwu bankowi do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, eliminując potrzebę składania wniosków o zabezpieczenie. Projekt przewiduje także rozszerzenie możliwości zgłaszania zarzutu potrącenia (do zamknięcia rozprawy przed sądem II instancji) oraz powództwa wzajemnego (do wydania wyroku przez sąd I instancji), by umożliwić kompleksowe rozliczenie stron w jednym postępowaniu. Ponadto w projekcie dopuszcza się rozpoznawanie spraw na posiedzeniach niejawnych i przesłuchiwanie stron na piśmie dla usprawnienia postępowania. Projekt został skierowany do dalszych prac do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.
Uchwalone ustawy
Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy – Kodeks spółek handlowych, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (pierwotny druk sejmowy nr 1440). Kluczowe propozycje zawarte w ustawie to umożliwienie sądowi zwolnienia z zakazu pełnienia funkcji w spółce także w razie umyślnego przestępstwa, ograniczenie sankcji z art. 586 k.s.h. do grzywny albo kary ograniczenia wolności, wprowadzenie nowych, kompensacyjnych środków dla podmiotów zbiorowych, uproszczenie trybu ich odpowiedzialności bez konieczności prejudykatu, a także zamiana kary kryminalnej z art. 156 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu na administracyjną karę pieniężną do 1 mln zł dla osób odpowiedzialnych za zgłaszanie transakcji podejrzanych. Ustawa czeka już tylko na podpis Prezydenta RP.
Izba uchwaliła ustawę o zmianie ustawy o rzecznikach patentowych (pierwotny druk sejmowy nr 1649), która ma zlikwidować dysproporcję w dostępie do sądowych systemów informatycznych. Zmiana ta odpowiada postulatom Polskiej Izby Rzeczników Patentowych i zmierza do wyrównania statusu rzeczników patentowych z innymi zawodami zaufania publicznego. Kluczową zmianą jest rozszerzenie rejestru rzeczników o numery identyfikacyjne PESEL – dane te będą figurować w oficjalnej ewidencji prowadzonej przez Urząd Patentowy RP. Brak tych danych uniemożliwia obecnie rzecznikom patentowym skuteczne logowanie do Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych, zmuszając ich do żmudnych procedur reklamacyjnych. Zgodnie z nowelizacją każdy rzecznik i aplikant zobowiązany będzie zgłosić swój numer
PESEL w ciągu miesiąca od dnia wejścia aktu w życie. Wejście w życie przewidziano na 60 dni po ogłoszeniu, ze względu na potrzebę dostosowania rozporządzenia Rady Ministrów regulującego formę i procedury prowadzenia ewidencji oraz wzór dokumentu uprawnień rzecznika patentowego. Ustawa czeka już tylko na podpis Prezydenta RP.
Sejm przyjął ustawę o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (pierwotny druk sejmowy nr 1678). Zmiana umożliwia asesorom sądowym rozpoznawanie spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, spraw dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz spraw należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw. Wnioskodawca ustawy, którym jest Ministerstwo Sprawiedliwości, motywuje zmianę chęcią odciążenia pracą wydziałów rodzinnych i nieletnich oraz niedoborem kadrowym na stanowiskach sędziowskich. Przeniesienie do wydziału rodzinnego i nieletnich ma się odbywać na podstawie decyzji prezesa sądu, za zgodą asesora. Powyższe rozwiązania budziły sprzeciw
OBSiL KRRP, który wskazywał w swojej opinii na potencjalną niezgodność z konstytucją, przywołując art. 174–175 i art. 178–181, stanowiące, że wymiar sprawiedliwości powinny sprawować wyłącznie osoby na stanowisku sędziego. Ustawa czeka już tylko na podpis Prezydenta RP.
Wejście w życie
Od 4 listopada 2025 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia
9 października 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1508), które nowelizują art. 647¹ Kodeksu cywilnego, wprowadzając elastyczność w ustalaniu terminu na złożenie sprzeciwu przez inwestora wobec podwykonawcy w umowach dotyczących robót budowlanych. Dotychczasowy, sztywny 30-dniowy termin będzie mógł być skracany wyłącznie w umowie między inwestorem a wykonawcą, pod warunkiem wyraźnego wskazania. Dodatkowo termin w umowie z podwykonawcą nie będzie mógł być krótszy niż w umowie inwestora z wykonawcą. Celem nowych przepisów jest zwiększenie swobody kontraktowej stron oraz przyspieszenie procesów inwestycyjnych bez osłabienia gwarancji solidarnej odpowiedzialności inwestora za wynagrodzenie podwykonawcy. n
Z dniem 5 listopada 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2025 r. poz. 1427), zakładająca uproszczenie czynności formalnych w postępowaniach sądowoadministracyjnych poprzez zniesienie obowiązku składania dokumentu umocowania, jeśli sąd może zweryfikować je elektronicznie. W ustawie wprowadzono również instytucję „przyjaciela sądu”, dając sądowi możliwość uzyskania opinii od organizacji społecznej lub organu administracji w razie istotnych wątpliwości. Nowością jest zwrot wpisu od zażalenia w przypadku jego uwzględnienia, co wzmacnia zasadę sprawiedliwości procesowej.
W dniu 5 listopada 2025 r. weszły w życie postanowienia ustawy z dnia 9 października 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1518), które wprowadzają zasadę pierwszeństwa licytacji elektronicznej zajętych nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym. Komornik ma przeprowadzać sprzedaż w tej formie z urzędu, a licytacja publiczna ma następować tylko na żądanie wierzyciela lub jednego z wierzycieli przy wielości roszczeń. Celem zmian jest zwiększenie skuteczności i dostępności egzekucji przez rozszerzenie kręgu potencjalnych nabywców oraz podniesienie transparentności procedur. Nowelizacja obejmuje także uproszczenie formalności i obowiązek informowania dłużnika o sprzedaży elektronicznej.
Łukasz Nykiel
