Delikty dyscyplinarne popełniane przez radców w życiu prywatnym

0

Ustawa o radcach prawnych w art. 64 ust. 1 określa rodzaje zachowań mogących doprowadzić do pociągnięcia radcy prawnego lub aplikanta do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Są to: postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu i naruszenie obowiązków zawodowych. Z kolei art. 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego stanowi, iż radca prawny obowiązany jest dbać o godność zawodu nie tylko przy wykonywaniu czynności zawodowych, ale również w działalności publicznej i w życiu prywatnym.

Krzysztof Górecki
przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego
Fot. Piotr Gilarski

Naruszeniem godności zawodu jest w szczególności takie postępowanie radcy prawnego, które mogłoby zdyskredytować go w opinii publicznej lub podważyć zaufanie do zawodu radcy prawnego.

Szczególny status zawodu

Zagadnienie to od zawsze budzi emocje naszego środowiska, bowiem dochodzi tu do ingerencji w życie prywatne radcy prawnego. Racją uzasadniającą wkraczanie w tę sferę jest szczególny status naszego zawodu, zaliczanego do zawodów zaufania publicznego.

Delikty dyscyplinarne w życiu prywatnym popełniane są praktycznie w jego wszystkich aspektach – od życia rodzinnego po wypełnianie obowiązków publicznoprawnych.

Czasami dochodzi do nich na tle sporów między aktualnymi i byłymi małżonkami lub partnerami (WO-153/19[1] – naruszenie nietykalności cielesnej byłej żony, WO-69/20 – naruszenie nietykalności cielesnej pasierba, WO-32/17 – nieuprawnione pozyskanie poprzez wprowadzenie w błąd pracownika szpitala dokumentacji medycznej męża obwinionej, z którym pozostawała w poważnym konflikcie).

Poza wyżej wskazanym występują też przypadki naruszenia nietykalności cielesnej innych osób (WO-13/18 – tu dodatkowo powiązanego ze znieważeniem funkcjonariusza publicznego w biurze zarządcy nieruchomości, WO-45/19 – spowodowanie obrażeń ciała u pokrzywdzonej, a następnie namawianie jej do składania fałszywych zeznań, WO-87/16 – znieważenie funkcjonariusza policji oraz naruszenie jego nietykalności cielesnej, WO-209/19 – użycie przemocy fizycznej polegającej na szarpaniu, wypychaniu i chwytaniu za szyję innego radcy prawnego – kobiety, byłej współpracownicy).

Nieco mniej drastyczne są okazywanie braku szacunku i agresywne zachowania wobec osób trzecich (WO-91/16 – obwiniony podczas scysji w szpitalu mówił do fizjoterapeutki podniesionym głosem, groził jej wyrzuceniem z pracy, a także sprawdzeniem kont bankowych, źródeł utrzymania i doniesieniem do organów podatkowych, WO-120/17 – obwiniony na swoim koncie w portalu społecznościowym zamieścił wulgarny wpis odnoszący się do marszu kobiet).

Pewna część tych spraw ma związek z zawieraniem umów (WO-71/18 – proponowanie wpisania do treści aktu notarialnego zaniżonej ceny nieruchomości, WO-186/20 – czterokrotne wprowadzenie w błąd pracodawcy, że ówczesna żona obwinionego wyraża zgodę na zaciąganie przez niego pożyczek poprzez podrobienie jej podpisu).

Jest też sporo deliktów polegających na niewykonywaniu zobowiązań cywilnoprawnych (WO-62/17 i WO- 90/16 – uchylanie się od zwrotu pożyczki zaciągniętej od osób fizycznych, WO-146/18 – niepłacenie czynszu, WO-69/16 – wyłudzenie opłaty za benzynę od pracownicy stacji paliw, która grzecznościowo uiściła ją za obwinioną, WO- 21/2011 – nieopłacenie czynności notarialnej w sprawie prywatnej, WO-97/18 – wprowadzenie w błąd sprzedawcy co do zapłaty za meble, WO-174/19 – notoryczne niepokrywanie opłat za części wspólne nieruchomości).

Jeszcze inne przewinienia ze sfery cywilnej są związane z dochodzeniem czy przymusową realizacją zobowiązań (WO-55/19 – wtargnięcie przez obwinioną ze ślusarzem i policją do lokalu stanowiącego wprawdzie jej własność, ale zajętego przez lokatorów, bez wiedzy i zgody lokatorów i bez uzyskania orzeczenia nakazującego opróżnienie lokalu, WO-60/19 – obstrukcja procesowa we własnej sprawie cywilnej).

Ta ostatnia sprawa wymaga szerszego omówienia, gdyż nie dość, że działanie obwinionej, która, wykorzystując znajomość procedury, przewlekała w nieskończoność uprawomocnienie się niekorzystnego orzeczenia, zostało uznane za przewinienie dyscyplinarne, to sankcja nie była symboliczna, gdyż wymierzono karę pieniężną w wysokości 10 000 zł. Sądy dyscyplinarne obu instancji uznały, że gwarancje obywatelskie radcy prawnego (szeroko rozumiane prawo do sądu i możliwość prowadzenia sprawy w sposób przez siebie przyjęty) muszą ustąpić pola obowiązkowi dbania o godność zawodu. Kasacja w tej sprawie została uznana za oczywiście bezzasadną – II DSI 29/20. W innym przypadku (WO-66/18) mieliśmy do czynienia z zastrzeżeniem przez obwinioną kary umownej w kwocie 500 000 zł za naruszenie przez klientów zobowiązania do nieskładania wobec niej zawiadomień o popełnieniu deliktu dyscyplinarnego i wezwaniem do uiszczenia tej kary.

Nieco odmienny charakter ma sprawa, w której obwiniony, pomimo wezwań kierowanych przez pokrzywdzoną, nie zwrócił należących do niej rzeczy ruchomych, tj. laptopa, lampki biurowej, książek prawniczych, figurki Temidy oraz doniczki z kwiatami, przyniesionych przez nią do lokalu kancelarii obwinionego w związku z wcześniejszą współpracą (WO-17/20).

W sprawach mających swe źródło w stosunkach o charakterze cywilnoprawnym istotne jest, czy istnieje związek pomiędzy zaciąganiem zobowiązania a wykonywanym zawodem, np. poprzez powoływanie się na bycie radcą prawnym w celu wzmocnienia wiarygodności, uzyskania preferencyjnych warunków umowy etc. Odpowiedź twierdząca prowadzi do uruchomienia mechanizmu odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Sporą część omawianych deliktów stanowią też czyny będące jednocześnie wykroczeniami lub przestępstwami. W tej grupie wypada wymienić:

  • prowadzenie pojazdu w sytuacji utraty uprawnień – WO-35/19,
  • prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości – WO-70/16,
  • wniesienie broni do sądu – WO-33/18,
  • picie piwa w parku miejskim – WO-131/19,
  • urządzanie gry o charakterze losowym z naruszeniem ustawy o grach hazardowych – WO-112/19,
  • kłamstwo lustracyjne – WO-249/18, WO-136/20,
  • utrudnianie kontroli podatkowej – WO-34/18,
  • uporczywe niepłacenie podatków – WO-99/19,
  • poświadczenie nieprawdy w dokumencie, w czasie gdy obwiniony był notariuszem – WO-187/20.

Katalog czynów się rozrasta

Wskazane wyżej sytuacje to jedynie przykłady zachowań uznanych przez orzecznictwo za naruszające godność zawodu. Mogą one pomóc w ogólnej refleksji nad opisywanym zagadnieniem. Pamiętajmy jednak, że sądownictwo dyscyplinarne napotyka na coraz to nowe sytuacje i katalog czynów się rozrasta. Należy przy tym podkreślić, iż zachowanie naruszające godność zawodu często jest także naruszeniem prawa albo wypełnia jednocześnie znamiona innego przewinienia, co jest charakterystyczne dla postępowania dyscyplinarnego, w którym podstawy deliktów wzajemnie się przenikają.

Można też pokusić się o twierdzenie, że z reguły możliwość identyfikacji przez świat zewnętrzny osób dopuszczających się w życiu prywatnym czynów nagannych jako radców prawnych (aplikantów) decyduje o uznaniu, że naruszają one także godność naszego zawodu.

Zatem, na pytanie, które niedawno z oburzeniem zadała obwiniona na rozprawie przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym: „To co, ja w domu czy na ulicy też jestem radcą prawnym?”, należy odpowiedzieć twierdząco…


[1] Skrót „WO” dotyczy orzeczeń wydanych przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny KIRP.