Relacja patron–aplikant według NSA

0

W wydanym pod koniec ubiegłego roku przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku wskazano, że relacja patron–aplikant powinna zmierzać do relacji mistrz–uczeń.

Wyrok NSA z 16 października 2018 r. w sprawie II GSK 2949/16 zapadł w związku z wyrokiem WSA wydanym z uwagi na uchwałę z lutego 2015 r. Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, na mocy której młoda prawniczka została skreślona z listy aplikantów radcowskich z powodu jej nieprzydatności do zawodu radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i uchwałę o skreśleniu aplikantki z listy. Ze stanem faktycznym sprawy można zapoznać się, analizując uzasadnienie wyroku opublikowanego w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Wyrok NSA z 16 października 2018 r. w sprawie II GSK 2949/16 zawiera w swoim uzasadnieniu wiele uniwersalnych tez dotyczących jednej z najważniejszych instytucji związanych z odbywaniem aplikacji radcowskiej, jaką jest patronat:

Aby współpraca pomiędzy patronem i aplikantem przebiegała w dobrej atmosferze, aplikant powinien wykazywać się starannością i rzetelnością oraz mieć świadomość dużej odpowiedzialności za pracę, którą wykonuje. Patron ma natomiast pobudzać aplikanta do myślenia, pokazywać drogę i dawać wskazówki co do kierunku poszczególnych działań – mówić, co było w działaniu dobre, a co nie.

Rolą patrona jest również kształtowanie wysokich postaw etycznych aplikanta, aby w przyszłości nie tylko wykonywał zawód radcy prawnego z należytą starannością, lecz także postępował zgodnie z zasadami Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.

Optymalnym modelem patronatu jest bezpośrednia, stała relacja aplikanta z radcą prawnym. Brak takiej relacji uniemożliwia bądź też w dużej mierze utrudnia kształtowanie właściwej relacji patron–aplikant. Trudno bowiem bez bezpośrednich kontaktów zbudować szczególną i pożądaną więź patrona ze swoim uczniem opartą na zaufaniu i szacunku.

W pierwszej fazie patronatu budowa relacji patron–aplikant zależy głównie od radcy prawnego. To on na początku nadaje ton relacji z aplikantem, określa granice i wymagania, rozkłada akcenty w kształtowaniu swojego aplikanta, jego samodzielności w pracy i myśleniu. Pomocne w tym są wyraźnie wskazane oczekiwania aplikanta. Niejednokrotnie oczekiwania te dotyczą spotkania patrona – mistrza i autorytetu, który swoją wiedzą i doświadczeniem będzie dążył do nauczenia aplikanta, co jest ważne i istotne w zawodzie radcy prawnego.

Znacznym ułatwieniem we współpracy patrona z aplikantem jest jasne zdefiniowanie wzajemnych obowiązków. Przydatne jest także przygotowanie planu działania, a następnie regularne weryfikowanie postępów.

Poza formalnymi aspektami współpracy aplikantów z patronami niezwykle istotną rolę odgrywają takie czynniki, jak motywacja, zaangażowanie oraz efektywna komunikacja obu stron. Ich brak w relacjach patron–aplikant może doprowadzić do wzajemnej niechęci i w znaczący sposób ograniczyć zakres wymiernych efektów współpracy.

Relacja patron–aplikant powinna zmierzać do relacji mistrz–uczeń. Relacja pomiędzy radcą prawnym a aplikantem pozbawiona cech bezpośredniości może być trudna i uciążliwa dla obu stron, sprowadzona wyłącznie do kwestii formalnych. Kształtowanie właściwej postawy, m.in. etycznej, lecz również cech osobistych aplikanta w oparciu o osobistą relację z radcą prawnym może stać się fikcją.

Relacja patron–aplikant powinna być zbudowana na więzi i zaufaniu, stąd też jej budowa uzależniona jest od indywidualnych cech osobowościowych i konkretnych potrzeb radcy prawnego i jego aplikanta, które trudno poddać obiektywnym (wspólnym dla wszystkich) kryteriom ocen.

Stosunek pomiędzy patronem a aplikantem nie jest stosunkiem równorzędnych podmiotów, jednakże nie można zawsze przyjmować, że aplikant jest bezwzględnie i w każdej sytuacji podporządkowany patronowi, i a priori przesądzać jego odpowiedzialności za niewłaściwe zbudowanie relacji z patronem. Stosunek pomiędzy patronem a aplikantem zakłada istnienie określonej więzi między tymi osobami, sprowadzającej się z jednej strony do dbałości, z drugiej strony do podporządkowania przy równoczesnym istnieniu pewnego poziomu zaufania między nimi. Zerwanie wyżej wymienionej więzi wyklucza prawidłowe realizowanie praktycznej nauki zawodu, a kontynuowanie tej praktyki może doprowadzić do powstania konfliktu.